वृत्तसेवा :- मध्यपूर्वेतील सध्याची घडी पाहिली, तर ती केवळ युद्धाची बातमी राहिलेली नाही; ती जागतिक राजकारण, सुरक्षाव्यवस्था आणि सामान्य नागरिकांच्या मानसिकतेला हादरवणारी परिस्थिती बनली आहे. गेल्या दोन-चार दिवसांत घडलेल्या घटनांनी एक गंभीर प्रश्न समोर आणला आहे—एकटा ईरान आज एकाच वेळी नऊ देशांच्या संदर्भात लढत आहे, हे वास्तव आपण कसे समजून घ्यायचे? हा प्रश्न केवळ लष्करी गणिताचा नाही, तर आधुनिक युद्धाच्या बदलत्या स्वरूपाचा, शक्ती-संतुलनाचा आणि प्रादेशिक अस्थैर्याचा आहे. आजचे युद्ध म्हणजे सीमारेषेवर उभ्या असलेल्या सैन्यांच्या तुकड्या नव्हेत; आजचे युद्ध म्हणजे हवाई क्षेत्रात वाजणारे सायरन, रडारवर दिसणाऱ्या हालचाली, ड्रोनच्या सावल्या, क्षेपणास्त्रांचे मार्ग आणि त्या मार्गांमुळे निर्माण होणारी भीती. त्यामुळेच ईरानच्या हालचालींकडे पाहताना थेट हल्ला आणि अप्रत्यक्ष परिणाम यातील भेद समजून घेणे अत्यावश्यक ठरते. संपादकीय दृष्टीने पाहिले, तर हा संघर्ष रणांगणावर जितका दिसतो, त्यापेक्षा अधिक तो आकाशात आणि नागरिकांच्या मनात घडतो आहे. गेल्या काही दिवसांत संयुक्त अरब अमिरातीतील दुबई शहर चर्चेच्या केंद्रस्थानी आले. आंतरराष्ट्रीय व्यापार, पर्यटन आणि विमान वाहतुकीचे प्रतीक मानले जाणारे दुबई अचानक हवाई सतर्कतेच्या सायरनने गजबजले. रात्रीच्या आकाशात दिसणाऱ्या अनोख्या हालचाली, काही ठिकाणी ऐकू आलेले स्फोटांचे आवाज आणि संरक्षण यंत्रणांची धावपळ—या साऱ्यामुळे एक गोष्ट स्पष्ट झाली की, युद्ध थेट दारात नसले तरी त्याची सावली शहरावर पडली आहे. अधिकृतरीत्या संयुक्त अरब अमिरातीवर युद्ध जाहीर झालेले नसले, तरी घटना दुबईत प्रत्यक्ष जाणवली, ही बाब दुर्लक्षित करता येत नाही. आधुनिक संघर्षात इतकेच पुरेसे असते—धोका जाणवणे. दुसरीकडे, इस्त्रायल या संघर्षात सर्वाधिक थेट आणि स्पष्ट स्वरूपात उभा आहे. दक्षिण आणि मध्य भागातील हवाई क्षेत्रात ड्रोन आणि क्षेपणास्त्र हल्ल्यांचे प्रयत्न, त्याला प्रत्युत्तर म्हणून सक्रिय झालेली एअर डिफेन्स प्रणाली, आणि डझनभर हल्ले निष्क्रिय केल्याची माहिती—या साऱ्या घटना युद्धाची तीव्रता दाखवतात. येथे युद्ध फक्त लष्करी यंत्रणांपुरते मर्यादित राहिलेले नाही; नागरी जीवन, मानसिक सुरक्षितता आणि सार्वजनिक व्यवस्थाही त्याच्या छायेत सापडली आहे. इस्त्रायलसाठी हा संघर्ष नवा नाही, पण त्याची सध्याची तीव्रता आणि व्याप्ती वेगळी आहे. बहरीनसारख्या देशात थेट मोठा हल्ला झाला नसला, तरी अमेरिकन लष्करी तळांच्या पार्श्वभूमीवर निर्माण झालेली हवाई सतर्कता आणि सायरन, हे दर्शवतात की युद्धाचा प्रभाव केवळ लक्ष्य असलेल्या देशापुरता मर्यादित राहत नाही. बहरीनचे भौगोलिक स्थान आणि सामरिक महत्त्व लक्षात घेतले, तर येथे निर्माण होणारी कोणतीही अस्थिरता संपूर्ण आखाती प्रदेशासाठी इशाराच ठरते. याच धर्तीवर कुवैत आणि कतर या देशांची स्थिती पाहावी लागेल. कुवैतमध्ये रडार अलर्ट, उड्डाणांवर परिणाम आणि परिणामी धोका ही भाषा वापरली जात आहे. कतरमध्ये अमेरिकन तळांच्या संदर्भात वाढवलेली सतर्कता, सायरन आणि संभाव्य मिसाईल मार्गाशी संबंधित खबरदारी, या सर्व घटना एकाच गोष्टीकडे निर्देश करतात—युद्ध प्रत्यक्ष नसले तरी त्याची तयारी आणि भीती सर्वत्र पसरलेली आहे. या पाच देशांपुरतेच हे चित्र मर्यादित राहत नाही. व्यापक संदर्भात पाहिले, तर आणखी काही देश हवाई क्षेत्र, संरक्षण व्यवस्था किंवा राजनैतिक पातळीवर या संघर्षाशी जोडले गेले आहेत. अशा प्रकारे, थेट किंवा अप्रत्यक्षरीत्या नऊ देश ईरानशी संबंधित या संघर्षाच्या कक्षेत आले आहेत. त्यामुळे एकटा ईरान नऊ देशांशी लढतो आहे हे विधान केवळ भावनिक किंवा अतिरंजित नाही, तर आधुनिक युद्धाच्या वास्तवाचे वर्णन आहे. संपादकीय दृष्टिकोनातून पाहिले, तर येथे एक मूलभूत प्रश्न उभा राहतो—ईरान खरोखरच नऊ देशांवर हल्ला करतो आहे का, की त्याच्या हालचालींमुळे नऊ देशांना एकाच वेळी सतर्क राहावे लागत आहे? याचे उत्तर सरळसोट नाही. आधुनिक युद्धात थेट बॉम्बहल्ल्याइतकेच महत्त्व धोका निर्माण करण्याला असते. हवाई सतर्कता, रडार अलर्ट आणि ड्रोन हालचाली यामुळे शत्रू देशांचा आर्थिक, मानसिक आणि प्रशासकीय ताण वाढतो. याच तंत्राचा प्रभाव सध्या मध्यपूर्वेत दिसतो आहे. या संघर्षाचे नागरी आणि आर्थिक परिणामही तितकेच महत्त्वाचे आहेत. दुबईसारख्या शहरात विमानसेवांवर होणारा परिणाम हा केवळ स्थानिक प्रश्न राहत नाही; तो जागतिक व्यापार, पर्यटन आणि गुंतवणुकीवर परिणाम करणारा ठरतो. कुवैत, बहरीन आणि कतरमध्ये वाढलेली सुरक्षा ही सामान्य नागरिकांच्या दैनंदिन जीवनावर छाया टाकते. इस्त्रायलमध्ये तर युद्धजन्य वातावरणामुळे मानसिक तणाव अधिक तीव्र स्वरूपात जाणवतो. येथे प्रश्न असा आहे की, ही स्थिती किती काळ टिकणार? सध्या सर्व देश परिस्थिती नियंत्रणात आहे असे सांगत आहेत. संरक्षण यंत्रणांनी बहुतेक धोके हवेतच निष्क्रिय केले आहेत. मात्र सततची सतर्कता, वाढलेला लष्करी खर्च आणि नागरिकांच्या मनातील असुरक्षिततेची भावना—हे दीर्घकालीन परिणाम दुर्लक्षित करता येणार नाहीत. एकटा ईरान आणि नऊ देशांचे हे चित्र आपल्याला एक महत्त्वाचा धडा देते. आधुनिक युद्ध आता केवळ रणांगणावर लढले जात नाही; ते आकाशात, रडारवर, सायरनमध्ये आणि माणसाच्या मनात लढले जाते. त्यामुळेच या संघर्षाची व्याप्ती अधिक मोठी, अधिक गुंतागुंतीची आणि अधिक धोकादायक ठरते. संपादकीय निष्कर्ष असा की, मध्यपूर्वेतील शांतता आज अत्यंत नाजूक अवस्थेत उभी आहे. थेट व्यापक युद्ध भडकलेले नसले, तरी एकाच वेळी नऊ देशांना सतर्क राहावे लागणे हीच बाब परिस्थितीची गंभीरता सांगून जाते. येणारे दिवस तणाव कमी करतील की आणखी वाढवतील, हे सांगणे कठीण आहे. मात्र सध्याच्या घडीला, एकटा ईरान आणि त्याभोवती उभे राहिलेले नऊ देशांचे वर्तुळ, हेच मध्यपूर्वेचे वास्तव बनले आहे—आणि ते वास्तव संपूर्ण जगासाठी चिंतेचा विषय ठरते.
संपादक :- दिपक चरणदास भगत, (विद्याश न्युज), मो. 9421717068
टिप्पणी पोस्ट करा
0टिप्पण्या